Vucic’in İsrail politikası Sırbistan’daki seçim yenilgisini etkilemiş olabilir

İbn Haldun Üniversitesi Siyaset Bilimi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İdlir Lika, Aleksandar Vucic’in İsrail politikasının Sırbistan seçimlerine etkisini AA Analiz için değerlendirdi.***Aleksandar Vucic’in 25 Ekim’de gerçekleştirilen erken genel seçimlerde uğradığı yenilgi, Sırbistan siyasetinde bir dönemin sona erdiğine işaret ediyor.

Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) 14 yıl süren iktidarının ardından, öğrencilerin öncülük ettiği muhalif oluşum “Öğrenci Listesi”, Vucic koalisyonunun aldığı yüzde 39 oya karşılık yüzde 53 oy elde ederek büyük bir zafer kazandı. Sandık sonuçları, öncelikle iktidar partisinin ülke içindeki kötü yönetimine, yolsuzluklarına ve devlet kurumlarını kendi kontrolü altına almasına seçmenin verdiği karşılık olarak değerlendirildi.

Bununla birlikte göz ardı edilmemesi gereken bir başka konu da Gazze’deki soykırım sürecinde Vucic’in İsrail’le geliştirdiği yakın ilişki. Belgrad’ın İsrail politikası Vucic’in seçim yenilgisinin tek ve doğrudan nedeni olmasa da hükümete karşı oluşan toplumsal tepkiyi artıran unsurlardan biri olmuş olabilir.Vucic’i iktidardan uzaklaştıran öğrencilerin öncülüğündeki protesto hareketi, Kasım 2024’te Novi Sad’daki tren istasyonunda meydana gelen ve 16 kişinin yaşamını yitirdiği kazanın ardından başladı.

Trajik altyapı felaketinin sorumlularının hesap vermesi talebiyle ortaya çıkan tepki, zaman içinde yolsuzluk, kötü yönetim ve iktidar partisinin devlet kurumları üzerindeki tekeline karşı ülke geneline yayılan bir harekete dönüştü. Protestoların en önemli başarılarından biri, normal koşullarda birbirinden oldukça farklı ideolojik çizgilere sahip seçmenleri ortak talepler çevresinde bir araya getirebilmesiydi.

Dış politika, muhalefetin öncelikli gündem başlıkları arasında bulunmasa da Gazze’deki soykırıma yönelik uluslararası tepkilerin hızla arttığı bir dönemde Vucic’in İsrail’le kurduğu yakınlık, dış politikasının siyasi bakımdan en hassas noktalarından birini meydana getiriyordu. Nitekim Sırbistan, geleneksel olarak Filistin’le dostane ilişkiler sürdüren ve uluslararası platformlarda Filistin’in diplomatik girişimlerine destek veren bir ülke olmuştu.

Ancak Vucic döneminde Belgrad, özellikle Ekim 2023’ün ardından İsrail’le kapsamlı bir askeri ve stratejik işbirliğine yöneldi.İsrail’in suçlarına ortaklık mı?Ekim 2023’ten sonra Sırbistan’ın İsrail’e silah ihracatında görülen yükseliş, iki ülke arasındaki işbirliğinin ulaştığı seviyeyi net biçimde ortaya koyuyor. Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı (BIRN) ile Haaretz’in ortak araştırmasına [1] göre Sırbistan’ın İsrail’e sattığı silahların toplam değeri 2023’te yaklaşık 1,4 milyon avroyken, 2024’te 42,3 milyon avroya yükseldi.

Daha sonraki dönemde yayımlanan haberlerde [2] ise ihracatın 2025 yılında 132 milyon dolara çıktığı aktarıldı. Sırp silahlarının Gazze’de Filistinlilere karşı sürdürülen soykırımda kullanılmış olabileceği yönündeki ihtimal ve hükümetin satışlara ilişkin şeffaf bir tutum sergilememesi, bu gelişmelerin kamuoyunda geniş biçimde tartışılmasına neden oldu.

Bunun yanında Vucic, parlamentoyu feshedip erken seçime gitme kararını açıklamasından yalnızca 8 gün sonra, 17 Eylül’de Belgrad’da savaş dronu montajı yapan bir fabrikanın açılışını gerçekleştirdi. Söz konusu fabrika, İsrailli Elbit Systems ile Sırbistan’ın kamuya ait silah şirketi Jugoimport’un ortak girişimi olarak hayata geçirildi.Kanıtlar ne söylüyor?Peki bütün bu gelişmeler Vucic’in sandıkta ağır bir bedel ödemesine yol açtı mı?

Yeni Sırp Siyasi Düşüncesi (NSPT) tarafından Nisan 2026’da gerçekleştirilen kamuoyu araştırmasına [3] göre Sırbistan vatandaşlarının yaklaşık yüzde 57’si Filistin’e destek verirken, İsrail’i desteklediğini ifade edenlerin oranı yalnızca yüzde 5 olarak ölçüldü. Filistin’e en güçlü desteği veren kesim ise Vucic karşıtı muhalefetin tabanı oldu; muhalefet seçmenlerinin yaklaşık yüzde 74’ü Filistin’in yanında olduğunu belirtti.

Öğrenci Listesi’nin yayımladığı bildirgenin [4] dış politika bölümünde de “İsrail’in Gazze Şeridi’nde Filistin halkını yok etmeye yönelik sistematik girişimine ortak olmayacağız.” ifadesi kullanıldı. Seçim kampanyası ağırlıklı olarak iç siyasi sorunlar ekseninde şekillense de bu iki unsur, Vucic’in soykırım devam ederken İsrail’le sürdürdüğü yakın ilişkinin Sırp seçmenlerin tercihlerini belirli ölçüde etkilemiş olabileceğini gösteriyor.Dış politikanın önüne geçen iç meselelerProtesto hareketini asıl besleyen unsurlar, yolsuzluk, kötü yönetim ve devlet kurumlarının ele geçirilmesi gibi ülke içindeki sorunlardı.

Dış politika meseleleri ise ancak hükümetin şeffaflık ve hesap verebilirlikten uzak yaklaşımına yönelik genel tepkiyle kesiştiği ölçüde siyasi gündemde kendisine yer buldu. Vucic’in İsrail’le geliştirdiği yakınlığın seçmen tercihleri üzerindeki muhtemel etkisi de şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukukun üstünlüğü talepleriyle örtüştüğü noktada görünür hale gelmiş olabilir.

Nitekim Vucic’in İsrail’le ortaklaşa kurulan savaş dronu fabrikasını seçimlerden yalnızca bir ay önce hizmete açması, bu işbirliğinin sandıkta önemli bir tepki doğuracağını öngörmediğini düşündürüyor. Vucic ise projeyi, hükümetinin Sırbistan’a yeni istihdam olanakları, teknolojik gelişme ve ekonomik kalkınma sağlama iradesinin somut kanıtı olarak sundu.Kısaca ifade etmek gerekirse İsrail’le geliştirilen yakın ilişki, Vucic’in seçimde karşılaştığı güçlüklerde rol oynamış olabilir; ancak seçim sonuçlarını tek başına ne ölçüde etkilediğini kesin biçimde belirlemek kolay görünmüyor.

Yeni hükümetin İsrail başta olmak üzere diğer ülkelerle ilişkilerini hangi çerçevede sürdüreceği, siyasi değişim vaadinin yalnızca iç kurumlarla mı sınırlı kalacağı ve Sırbistan’ın dış politikasına yansıyıp yansımayacağı açısından önemli bir sınav olacak. Yeni hükümetin demokratikleşme sözünü yerine getirip getiremeyeceği ise nihai olarak Sırbistan’ın milliyetçi geçmişiyle ve Büyük Sırbistan ideolojisiyle yüzleşmesine bağlı bulunacak.[1] https://dev.balkaninsight.com/2025/01/28/regardless-of-war-crimes-claims-serbias-arms-sales-to-israel-soar[2] https://www.youtube.com/watch'v=RgwGXIL6_QQ[3] https://vreme.com/en/vesti/istrazivanje-javnog-mnjenja-tramp-izrael-palestina-nspm-galup/[4] https://www.defensenews.com/global/europe/2026/10/29/after-vucic-ouster-serbias-weapons-buying-habits-are-under-the-microscope[Doç.

Dr. İdlir Lika, İbn Haldun Üniversitesi Siyaset Bilimi Öğretim Üyesidir.]Makalelerdeki görüşler yazara aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.